Definicja: PCD felgi to średnica okręgu przechodzącego przez środki otworów montażowych, używana do oceny zgodności rozstawu śrub między felgą a piastą oraz stabilności osiowania koła: (1) liczba otworów i wartość PCD w mm; (2) metoda pomiaru i błąd wyznaczenia środka; (3) zgodność z CB, ET i gniazdami śrub.

PCD felg a dobór rozstawu śrub w samochodzie

Ostatnia aktualizacja: 2026-02-05

• PCD zapisuje się jako liczba otworów x średnica okręgu w mm, np. 5×112.
• Zgodność PCD nie zastępuje kontroli CB, ET i typu gniazd śrub/nakrętek.
• Rozbieżności katalogowe wymagają potwierdzenia pomiarem lub dokumentacją.

PCD (Pitch Circle Diameter) jest parametrem, który decyduje, czy felga może zostać osadzona na piaście bez wymuszania ustawienia śrub. W praktyce najwięcej błędów wynika z mylenia PCD z innymi wymiarami felgi oraz z opierania decyzji jedynie na opisach katalogowych. Kluczowe znaczenie ma rozróżnienie: zgodność rozstawu śrub nie oznacza jeszcze poprawnego osiowania koła, jeśli nie zgadza się otwór centrujący lub geometria gniazd śrub. Dodatkowym źródłem problemów są wartości bardzo zbliżone, takie jak 4×98 i 4×100 albo 5×112 i 5×114,3, gdzie pozorna „mała różnica” przekłada się na nieprawidłowe dociski. Dobrą praktyką jest łączenie odczytu oznaczeń, pomiaru i weryfikacji w co najmniej dwóch źródłach danych.

Właściwie zebrane dane zmniejszają ryzyko drgań, bicia oraz przyspieszonego zużycia elementów mocowania, a także ograniczają przypadki uszkodzeń otworów w feldze. Ocena powinna obejmować zarówno parametry felgi, jak i piasty oraz elementów złącznych.

PCD felg i rozstaw śrub: definicje oraz zapis oznaczeń

PCD opisuje średnicę okręgu przechodzącego przez środki otworów montażowych i wskazuje, czy rozstaw śrub w feldze odpowiada rozstawowi na piaście. Poprawne odczytanie zapisu jest warunkiem podstawowym, ponieważ błąd na tym etapie uniemożliwia prawidłowe osiowanie koła.

Oznaczenie PCD najczęściej przyjmuje postać „liczba otworów x średnica” w milimetrach. Zapis 5×112 oznacza pięć otworów rozmieszczonych na okręgu o średnicy 112 mm. Wartość dotyczy średnicy okręgu, a nie odległości między sąsiednimi otworami, co wyjaśnia, dlaczego pomiar wprost „od krawędzi do krawędzi” często daje mylący wynik. Równolegle występują inne parametry, które bywają mylone z PCD: CB (średnica otworu centrującego), ET (odsadzenie) oraz typ gniazda śruby lub nakrętki (stożek, kula, płaskie). Zdarza się, że felga ma prawidłowe PCD, ale z uwagi na inny typ gniazda śruba opiera się na zbyt małej powierzchni, co zmienia rozkład sił i prowadzi do śladów pracy w obrębie otworów.

The Pitch Circle Diameter (PCD) indicates the diameter of the circle that passes through the center of all the wheel bolts or stud holes.

Objawem błędnego rozumienia oznaczeń bywa sytuacja, w której felga „daje się założyć” po przekoszeniu, a śruby wchodzą pod naprężeniem. Taki montaż oznacza brak geometrycznej zgodności połączenia i ryzyko bicia koła oraz luzowania się śrub w czasie eksploatacji.

Jeśli śruby wchodzą pod kątem lub otwory nie pokrywają się osiowo, to najbardziej prawdopodobne jest niedopasowanie PCD albo pomylenie PCD z innym parametrem felgi.

Jak zmierzyć PCD felgi i zweryfikować rozstaw śrub (procedura)

Pomiar PCD opiera się na odczycie odległości między środkami wybranych otworów i doborze metody właściwej dla liczby śrub. Największą dokładność uzyskuje się wtedy, gdy wyznaczenie środka otworu nie opiera się na samym rancie fazowania.

Narzędzia i przygotowanie do pomiaru

Do pomiaru przydatna jest suwmiarka o odpowiednim zakresie, ewentualnie przymiar do rozstawu śrub oraz cienki marker do zaznaczenia punktów pomiarowych. Największym źródłem błędu jest wyznaczenie środka otworu na podstawie krawędzi, która bywa sfazowana, zabrudzona lub zdeformowana. Pomiar powinien odnosić się do osi otworu, a nie do jego zewnętrznego obrysu. W praktyce pomaga pomiar średnicy otworu i wyznaczenie osi jako połowy tej wartości, a następnie porównanie z odczytami z drugiej pary otworów dla kontroli spójności.

Metody pomiaru dla 4, 5 i 6 otworów

Dla 4 i 6 otworów często możliwy jest pomiar „na wprost” między środkami dwóch przeciwległych otworów; wynik odpowiada wtedy PCD. Dla 5 otworów brak pary dokładnie przeciwległej, więc stosuje się pomiar między środkami dwóch otworów w odpowiedniej konfiguracji i przeliczenie według zależności dla pięciu śrub lub wykorzystuje się przymiar. Powtarzalność wyniku jest ważniejsza niż pojedynczy odczyt, ponieważ różnice na poziomie milimetrów mogą wynikać z nieosiowego przyłożenia narzędzia. Po uzyskaniu wartości pomiarowej wynik powinien zostać zweryfikowany z oznaczeniem na feldze lub z danymi dla piasty w dokumentacji technicznej pojazdu.

To measure the PCD, measure the distance between the centers of two opposite holes, and use an appropriate formula depending on number of bolts.

Walidacja obejmuje także ocenę „zachowania” felgi przy przymiarce: otwory powinny pokrywać się bez wymuszania pozycji, a śruby powinny wchodzić swobodnie do momentu kontaktu stożka lub kuli z gniazdem.

Przy rozrzucie pomiarów większym niż około 1 mm między różnymi parami otworów najbardziej prawdopodobne jest błędne wyznaczenie środków otworów albo pomiar po krawędzi fazowania.

Dobór felg po PCD w praktyce: co musi się zgadzać poza rozstawem

Zgodność PCD jest warunkiem koniecznym, ale nie gwarantuje poprawnego montażu koła bez bicia i bez niepożądanych obciążeń. O dopasowaniu decyduje równolegle otwór centrujący, osadzenie ET oraz geometria gniazd śrub.

Otwór centrujący i osiowanie koła

CB (center bore) odpowiada za osiowanie felgi na piaście i redukuje ryzyko pracy koła „na śrubach”. Gdy CB felgi jest większy niż średnica piasty, stosuje się pierścienie centrujące, o ile konstrukcja felgi to przewiduje i element jest wykonany z odpowiednią dokładnością. Przy braku osiowania występują drgania zależne od prędkości, trudniejsze do usunięcia samym wyważeniem, ponieważ źródłem jest niewspółosiowość montażu. Zbyt mały CB względem piasty uniemożliwia założenie felgi bez ingerencji mechanicznej, co nie powinno mieć miejsca w poprawnym doborze.

ET, szerokość felgi i gniazda śrub

ET i szerokość felgi wpływają na pozycję koła w nadkolu, odległość do elementów zawieszenia i obciążenia łożysk. Zmiana ET bez analizy geometrii może powodować ocieranie lub zwiększenie obciążeń bocznych. Równie istotny jest typ gniazda śruby: stożkowe i kuliste nie są zamienne, a różnica nie zawsze jest widoczna bez porównania profilu. Przy niezgodnym profilu docisk bywa punktowy, co prowadzi do wgniatania materiału, luzowania śrub i uszkodzeń powierzchni styku. Kontrola po montażu powinna obejmować równomierne przyleganie felgi do piasty i brak śladów przemieszczania na gnieździe.

Jeśli po wyważeniu utrzymuje się bicie, a PCD jest zgodne, to najbardziej prawdopodobne jest niedopasowanie CB lub typów gniazd śrub, a nie błąd w samym rozstawie.

PCD nie pasuje: adaptery, dystanse i kiedy rozwiązanie staje się ryzykowne

Przy niezgodnym PCD podstawową ścieżką jest dobór felgi o właściwym rozstawie, a rozwiązania pośrednie wymagają oceny geometrii i jakości elementów. Adapter zmienia rozstaw śrub, a dystans zmienia odsunięcie koła, przy czym oba elementy wpływają na dobór śrub oraz na warunki docisku.

Adapter działa jak element pośredni z własnym kompletem otworów, co zmienia stosunek długości gwintu do siły docisku i zwiększa liczbę powierzchni styku. Dystans bez zmiany PCD zmienia ET, co może naruszyć przestrzeń w nadkolu lub przy zacisku hamulcowym. Ryzyko rośnie przy stosowaniu rozwiązań opartych na „pływaniu” śrub w otworach, gdy elementy nie centrowują się na piaście, a pozycja koła ustala się na złączach. W takiej konfiguracji występuje większa podatność na niewspółosiowość, a praca połączenia może pozostawiać charakterystyczne, wybłyszczone ślady na stożkach lub kulach.

Ocena krytyczności powinna uwzględnić objawy: bicie kierownicy, drgania nadwozia, odgłosy przy zmianie obciążenia oraz nierównomierne ślady na gniazdach. Testem mechanicznym jest kontrola równomiernego przylegania felgi do piasty i obserwacja, czy śruby dokręcają koło bez „ściągania” go z pochyleniem. Elementy złączne muszą odpowiadać długością i profilem, a docisk powinien rozkładać się pełną powierzchnią gniazda.

Materiałowo zbliżone zagadnienia akcesoriów i dopasowania elementów zewnętrznych do samochodu omawia kategoria Maxton design, gdzie kluczowe są jednoznaczne parametry montażowe oraz kompatybilność z wariantem nadwozia.

Przy śladach przemieszczania felgi na piaście najbardziej prawdopodobna jest praca połączenia na śrubach wynikająca z braku centrowania albo niezgodnych gniazd.

Najczęstsze rozstawy PCD i typowe pomyłki doboru (tabela)

Najczęstsze rozstawy PCD powtarzają się w wielu markach, więc tabelaryczne zestawienie ułatwia wstępny odsiew ofert. Tabela nie zastępuje pomiaru i weryfikacji, ponieważ identyczne generacje pojazdów mogą mieć różne warianty piast.

Najczęstsze pomyłki wynikają z podobieństwa liczb i z przenoszenia danych między katalogami bez rozróżnienia wersji piasty. Różnice 5×112 i 5×114,3 albo 4×98 i 4×100 nie są kosmetyczne, ponieważ zmieniają geometrię ustawienia śrub oraz pozycję felgi względem piasty. Od strony diagnostycznej istotne są objawy montażowe: śruby wchodzące z oporem, potrzeba „dociągania” koła śrubami do piasty oraz ślady punktowego docisku na gniazdach. W takich sytuacjach sama informacja z tabeli nie wystarcza, bo ostateczny wynik daje pomiar i potwierdzenie w dokumentacji.

Pomiar osiowości otworów przy przymiarce pozwala odróżnić zgodność PCD od sytuacji, w której koło jest ustawiane śrubami i traci centrowanie.

Które źródła danych o PCD są bardziej wiarygodne: dokumentacja czy katalog internetowy?

Dokumentacja techniczna i normy mają zwykle stabilny format, numer wersji i spójne definicje, co ułatwia weryfikację. Katalog internetowy bywa użyteczny operacyjnie, jednak często nie pokazuje źródła pierwotnego i nie zawsze rozróżnia warianty piast w obrębie jednej generacji. Najwyższą wartość mają dane, które można sprawdzić w więcej niż jednym, niezależnym źródle oraz powiązać z oznaczeniami na feldze. Sygnałami zaufania są autorstwo instytucji branżowej, obecność dokumentu PDF oraz jednoznaczne definicje parametrów.

PCD jest parametrem geometrycznym, który warunkuje zgodność rozstawu śrub felgi i piasty, a jego błędne odczytanie lub pomiar prowadzi do wymuszonego montażu. Poprawna weryfikacja wymaga połączenia oznaczeń, powtarzalnego pomiaru oraz kontroli CB, ET i typu gniazd śrub. Adaptery i dystanse wymagają oceny ryzyka pracy połączenia i osiowania. Przy zbliżonych wartościach PCD rozstrzygające są pomiar oraz weryfikowalne źródła danych technicznych.